Şarkı sözlerindeki söylem değişimi;

Şebnem Ferah albümlerini tarihsel olarak incelendiğinde şarkı sözlerinde bir söylem değişimi fark ediliyor. Temel olarak Kadın, Artık Kısa Cümleler Kuruyorum (AKCK), Perdeler ve Kelimeler Yetse albümünde Şebnem kendisiyle, aşklarıyla ve kendi dünyasıyla ilişkilerini anlatırken Can Kırıkları albümü ile başlayan süreçte Şebnem’in kendisi ile ilgili olaylar ile çevresinden gördüğü ve rahatsızlık hissettiği olaylar arasından bir denge yakalamaya başladığını görüyoruz. Albümler ilerledikçe daha netleşen ve keskinleşen zaman zaman da politikleşen bir söylem göze çarpıyor. Bu yazıda şarkı sözlerinden örneklerle bu değişimi göstermek istiyorum. Dikkat edilmesi gereken nokta şu: İddia ettiğim şey, Şebnem Ferah’ın büsbütün bir söylem değişikliğine gittiği değil eski ve yeni söylemlerin bir dengesini aradığıdır.

Değişimi anlamak için Can Kırıkları albümüyle başlayalım. Albümünü ilk defa dinlediğimde Zaman Geçip Gidiyor şarkısının sözlerine çok şaşırdığımı hatırlıyorum. Hatırlayalım:

“Bilgi sahibi olmadan
Fikirlerle dolmuşuz
Bir yerlerde bir çift elin tuttuğu
Silahta kurşun olmuşuz”

Şebnem Ferah albümlerinde eleştirsel olmak, karşı çıkmak sıkça işlenen konulardandır. Ancak burada bu konunun muhatabı daha net bir biçimde karşımıza çıktığını ve öznelden (ben) nesnele doğru (biz) bir geçiş niteliği taşıdığını görüyoruz. Şebnem Ferah öncesi albümlerinde de sert çıkışlar yapıyordu. Şu sözleri hatırlayalım

“Senin ne haddine böyle şeylerle uğraşmak
Diye soran hazırcı tembel sen misin?”

Dikkat edilirse burada bir eleştiri olmakla birlikte “ne gibi şeyler”le uğraşıldığı belirtilmiyor. Daha ziyade “adam sen de!”cilik olarak kısaltabileceğimiz bir kişilik durumu eleştiriye maruz bırakılıyor. Oysa yaptığım ilk alıntıdaki sözlere baktığımızda günümüz dünyasının acı gerçeklerine daha doğrudan karşılık gelen bir içeriğe sahip olduğunu görüyoruz. Şebnem Ferah’ın “bir yerlerde bir çift elin” silah tuttuğunu ve milyonların bunlara alet olduğunu anlatmanın çok etkileyici bir yolunu bulduğu görülüyor. Ben burada ikinci bir noktaya daha dikkat çekmek gerektiğini düşünüyorum. Şebnem Ferah albümlerindeki eleştirel dil bir tür suçlamaya dönüşmüyor. Ondan daha çok, Şebnem Ferah’ın kendisini de içine alan (…dolmuşuz, … olmuşuz) bir farkına varma ve vardırma çabası olarak okumak mümkün. Benzer örnekleri son albümde de bulmak mümkün.

“Masumdu gözlerimiz
Adildi kalplerimiz
İnsanlığa ne oldu?”
….

“Ormandık kül olduk
İnsandık kul olduk.”

Başka örnekler de verilebilir. Ama demek istediğim şeyin iyice netleştiğini düşünüyorum. Şebnem Ferah albümlerinde kendinden yola çıkan ve zaman içinde çevresiyle bir uyum haline dönüşen bir konu değişimi göze çarpıyor ve Şebnem Ferah bunu yaparken suçlayıcı olmaktan ziyade insanlığı vicdanına sesleniyor. Belki insandan umudu kesmek mümkün olmadığı için.

Ancak bu kadar da değil. Son albümdeki Uçurtma şarkısından özellikle bahsetmek gerektiğini düşünüyorum. Bu sözlerin, diğerlerinden farklı olarak, son derece “dışarıyla ilgili”, ülkenin son dönem politik bir tartışmasına insan vicdanının sesiyle yaklaşan, kimi ve neyi kastettiği son derece açık bir anlam taşıdığı görülüyor. Bu Şebnem Ferah dinleyicilerine öyle yeni bir biçim ve içerik ki bütün belirtilerine rağmen Uçurtma şarkısının Hrant için yazılıp yazılmadığından Şebnem Ferah açıklayana kadar emin olamadık. Sözlerine hatırlayalım:

“kaldırımda bir güvercin
Birdenbire yüzüstü yere uzandı”

Şarkı sözlerindeki bu değişim ne ile açıklanabilir? Öncelikle Şebnem Ferah’ın çevresinde yaşananlarla ilgili daha cesur davrandığını ortaya koymak gerekiyor. Pek çok sanatçı ülkemizdeki politik gerçeklerden habersiz gibi müzik yapıyor ve böyle yaparak kimsenin canını sıkmadığını ve daha çok dinleneceğini düşünüyor. Ama vicdanın sesine kulak verip bazı gerçekleri gözler önüne sermesini Şebnem Ferah olgunluğuna ve cesaretine bağlıyorum. Ve bir dinleyicisi olarak yukarda anlattığım değişimin çok sağlıklı olduğunu düşünüyorum.

www.sebnemferahclub.com
"Sigara"